Sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự là một trong những bước quan trọng trong quá trình tuyển chọn và gọi công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự. Trước đây, khi nhắc đến hành vi “trốn tránh nghĩa vụ quân sự”, nhiều người thường chỉ nghĩ đến việc không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ hoặc không tham gia khám sức khỏe theo yêu cầu. Tuy nhiên, quy định pháp luật mới đã có sự thay đổi đáng chú ý, mở rộng và xác định cụ thể hơn các hành vi được xem là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Đáng chú ý, từ ngày 01/9/2026, Luật số 14/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng chính thức có hiệu lực. Theo quy định được sửa đổi tại Luật Nghĩa vụ quân sự, hành vi không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự đã được bổ sung trực tiếp vào khái niệm “trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự”. Như vậy, trách nhiệm của công dân không chỉ được đặt ra ở giai đoạn khám sức khỏe hoặc nhận lệnh nhập ngũ mà còn bắt đầu từ những bước trước đó nếu công dân thuộc diện phải thực hiện theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Quy định mới này đặt ra nhiều vấn đề mà công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự cần đặc biệt lưu ý: Bỏ sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự từ ngày 01/9/2026 có bị xác định là trốn tránh NVQS hay không? Việc không đến đúng thời gian, địa điểm được ghi trong quyết định gọi sơ tuyển có thuộc trường hợp không chấp hành quyết định hay không? Bên cạnh đó, cần phân biệt như thế nào giữa trường hợp cố ý không chấp hành và những tình huống có lý do chính đáng hoặc trường hợp được pháp luật cho phép?
Trong bài viết “Bỏ sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự từ 01/9/2026 có bị xác định là trốn tránh NVQS?”, chúng ta sẽ cùng phân tích quy định mới về khái niệm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự, làm rõ vị trí của quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe trong quy trình tuyển quân và những nội dung công dân cần biết để thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Việc chủ động tìm hiểu quy định mới sẽ giúp công dân tránh nhầm lẫn giữa sơ tuyển sức khỏe và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự, đồng thời hạn chế những rủi ro pháp lý do không chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Không thực hiện sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự theo quyết định có bị xem là trốn tránh NVQS từ 01/9/2026?
Từ ngày 01/9/2026, quy định về hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự được mở rộng, trong đó không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự cũng được xác định là một trong những hành vi thuộc trường hợp trốn tránh thực hiện NVQS.
Cụ thể, kể từ thời điểm quy định mới có hiệu lực, hành vi không thực hiện các quyết định, lệnh liên quan đến quá trình đăng ký, tuyển chọn, gọi nhập ngũ hoặc thực hiện nghĩa vụ quân sự đều có thể thuộc phạm vi hành vi trốn tránh. Các quyết định, lệnh được đề cập gồm:
- Quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự;
- Quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự;
- Quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự;
- Quyết định gọi nhập ngũ;
- Quyết định hoặc lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.
Nội dung này được ghi nhận tại khoản 8 Điều 3 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 1 Điều 4 Luật sửa đổi 09 Luật về quân sự, quốc phòng 2026, có hiệu lực kể từ ngày 01/9/2026.
Theo quy định mới, trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự được xác định thông qua việc công dân không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự, quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe, quyết định gọi khám sức khỏe, quyết định gọi nhập ngũ hoặc quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.
Như vậy, so với cách quy định trước đây, việc bổ sung quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự vào nhóm quyết định mà công dân phải chấp hành là điểm cần đặc biệt lưu ý từ ngày 01/9/2026. Do đó, trường hợp đã nhận quyết định gọi sơ tuyển nhưng cố ý không thực hiện cần được xem xét trên cơ sở quy định mới về hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Không thực hiện quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự bị xử lý ra sao?
Việc công dân thuộc diện thực hiện nghĩa vụ quân sự không chấp hành yêu cầu sơ tuyển sức khỏe có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính, tùy thuộc vào hành vi cụ thể và tình tiết của vụ việc.
Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 9 Nghị định 218/2025/NĐ-CP, các hành vi vi phạm quy định về sơ tuyển sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự được áp dụng mức phạt tiền tương ứng. Cụ thể:
- Trường hợp không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm tập trung sơ tuyển được ghi trong quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự mà không có lý do chính đáng, người vi phạm có thể bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
- Trường hợp không nhận quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự của cơ quan có thẩm quyền mà không có lý do chính đáng, mức phạt được áp dụng là từ 5.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng.
Như vậy, không phải mọi trường hợp không thực hiện việc sơ tuyển đều áp dụng cùng một mức phạt. Cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào hành vi thực tế của người vi phạm, trong đó cần phân biệt giữa việc không có mặt theo thời gian, địa điểm được triệu tập và việc không nhận quyết định gọi sơ tuyển.
Hai mức xử phạt cần lưu ý
Từ quy định nêu trên, có thể khái quát mức xử phạt đối với một số hành vi vi phạm liên quan đến sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự như sau:
| Hành vi vi phạm | Mức phạt tiền |
|---|---|
| Không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm tập trung sơ tuyển theo quyết định, không có lý do chính đáng | 3 – 5 triệu đồng |
| Không nhận quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự, không có lý do chính đáng | 5 – 8 triệu đồng |
Do đó, khi nhận được quyết định gọi sơ tuyển, công dân cần kiểm tra kỹ thời gian, địa điểm và yêu cầu thực hiện để tránh trường hợp vi phạm do không chấp hành đúng nội dung được triệu tập.
Không chấp hành gọi sơ tuyển có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Ngoài trách nhiệm hành chính, cần phân biệt trường hợp hành vi vi phạm đã đủ dấu hiệu để bị xem xét về trách nhiệm hình sự đối với tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự.
Theo quy định về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự tại Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015, người không chấp hành đúng quy định của pháp luật về đăng ký nghĩa vụ quân sự, không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ hoặc lệnh gọi tập trung huấn luyện mà đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Khung hình phạt cơ bản được quy định gồm:
- Cải tạo không giam giữ đến 02 năm; hoặc
- Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Đối với trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết được quy định tại khoản 2 Điều 332 Bộ luật Hình sự, mức hình phạt có thể tăng lên từ 01 năm đến 05 năm tù. Các trường hợp này bao gồm:
- Tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình;
- Thực hiện hành vi phạm tội trong thời chiến;
- Lôi kéo người khác cùng phạm tội.
Cần phân biệt giữa xử phạt hành chính và truy cứu hình sự
Một điểm cần lưu ý là không phải cứ không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe là đương nhiên bị phạt tù. Việc xử lý hành chính và xử lý hình sự là hai cấp độ trách nhiệm khác nhau, với điều kiện áp dụng khác nhau.
Trước hết, hành vi vi phạm quy định về sơ tuyển có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP nếu thuộc trường hợp được quy định. Trong khi đó, để xem xét trách nhiệm hình sự về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự, hành vi phải đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm và điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 332 Bộ luật Hình sự.
Vì vậy, trường hợp công dân không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển cần được xem xét cụ thể về hành vi đã thực hiện, lý do không chấp hành, việc đã từng bị xử phạt hành chính hoặc kết án trước đó và các tình tiết liên quan. Không nên đồng nhất việc bị xử phạt hành chính với việc đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đặc biệt, từ ngày 01/9/2026, khi pháp luật bổ sung quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự vào nhóm quyết định mà việc không chấp hành được xác định là hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự, công dân thuộc diện được gọi cần chủ động thực hiện đúng yêu cầu và thời gian đã được thông báo.
Sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự là gì?
Để xác định chính xác phạm vi của quy định trên, trước hết cần hiểu sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự là hoạt động gì và được thực hiện ở giai đoạn nào trong quy trình tuyển chọn công dân nhập ngũ.
Theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 105/2023/TT-BQP, sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự là hoạt động kiểm tra và đánh giá ban đầu về tình trạng sức khỏe của công dân thuộc diện được gọi khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự trước mỗi đợt tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ theo quy định.
Có thể hiểu đơn giản, sơ tuyển là bước đánh giá sức khỏe ban đầu được tiến hành trước khi công dân thực hiện việc khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Thông qua bước này, cơ quan có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, đánh giá sơ bộ tình trạng sức khỏe của những công dân thuộc diện tuyển chọn theo quy định.
Do đó, sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự là hai hoạt động có tính chất và thời điểm thực hiện khác nhau, dù đều nằm trong quá trình tuyển chọn công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Đáng chú ý, từ 01/9/2026, quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe đã được đưa trực tiếp vào nhóm quyết định mà hành vi không chấp hành có thể được xác định là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự. Vì vậy, công dân thuộc diện được gọi cần chú ý thực hiện đúng yêu cầu được ghi nhận trong quyết định và tuân thủ các quy định liên quan đến quy trình tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ.
Kết luận
Từ 01/9/2026, quy định về hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự đã có điểm mới đáng chú ý: không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự được đưa vào phạm vi các hành vi được pháp luật xác định là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự. Đây là nội dung được bổ sung khi Luật số 14/2026/QH16 sửa đổi khoản 8 Điều 3 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015. Theo quy định mới, nhóm hành vi này bao gồm không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự, quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe, quyết định gọi khám sức khỏe, quyết định gọi nhập ngũ và quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.
Như vậy, đối với công dân thuộc diện được gọi sơ tuyển và đã có quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự, việc tự ý không chấp hành quyết định này từ thời điểm quy định mới có hiệu lực có thể được xác định là hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự. Điểm cần lưu ý là pháp luật không chỉ xem xét việc công dân có thực hiện bước cuối cùng là nhập ngũ hay không, mà còn đặt trách nhiệm chấp hành ngay từ các bước đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe trong quy trình thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Do đó, khi nhận được quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự, công dân cần kiểm tra kỹ thời gian, địa điểm và nội dung yêu cầu trong quyết định, đồng thời thực hiện đúng trách nhiệm được yêu cầu. Trường hợp có trở ngại khách quan hoặc lý do đặc biệt khiến không thể thực hiện theo thời gian, địa điểm được thông báo, công dân nên chủ động liên hệ với cơ quan quân sự có thẩm quyền để được hướng dẫn và xử lý theo quy định, thay vì tự ý bỏ qua hoặc không chấp hành quyết định.
Việc hiểu đúng quy định mới từ ngày 01/9/2026 có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh pháp luật đã mở rộng phạm vi hành vi được xác định là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự. Chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quyết định liên quan đến đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe và các bước tiếp theo không chỉ giúp công dân thực hiện đúng nghĩa vụ theo quy định mà còn hạn chế những vấn đề pháp lý có thể phát sinh do thiếu thông tin hoặc hiểu chưa đầy đủ về quy định mới.
Dịch vụ quyết toán thuế theo năm của Công ty Tư Vấn Thuế HD là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện đầy đủ, chính xác các công việc liên quan đến quyết toán thuế định kỳ, đặc biệt là thuế thu nhập doanh nghiệp và các nghĩa vụ thuế có liên quan. Công tác quyết toán đòi hỏi doanh nghiệp phải rà soát nhiều hồ sơ, sổ sách, hóa đơn, chứng từ và số liệu kế toán, vì vậy việc có đơn vị chuyên môn đồng hành sẽ giúp hạn chế sai sót và giảm áp lực cho bộ phận kế toán.
Tư Vấn Thuế HD hỗ trợ doanh nghiệp rà soát số liệu, kiểm tra hồ sơ và chứng từ liên quan, xác định các khoản doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế và nghĩa vụ thuế; đồng thời hỗ trợ lập, kiểm tra và hoàn thiện hồ sơ quyết toán theo quy định. Trong quá trình thực hiện, những vấn đề có nguy cơ dẫn đến sai lệch số thuế phải nộp hoặc phát sinh rủi ro về thuế cũng được xem xét để doanh nghiệp có phương án xử lý phù hợp.
Sử dụng dịch vụ quyết toán thuế theo năm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát nghĩa vụ thuế, tiết kiệm thời gian và hạn chế những rủi ro do kê khai, tổng hợp hoặc xử lý hồ sơ chưa chính xác. Nếu doanh nghiệp đang chuẩn bị quyết toán thuế hoặc cần rà soát lại số liệu trước khi thực hiện quyết toán, hãy liên hệ Công ty Tư Vấn Thuế HD để được tư vấn thuế và hỗ trợ chuyên nghiệp, kịp thời, phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp.
Thông tin:
- Website: tuvanthuehd.com
- Địa chỉ: Lô a2d11 Khu đô thị mới Cầu Giấy, số 3 ngõ 84 đường Trần Thái Tông, Phường Cầu Giấy, Thành Phố Hà Nội, Việt Nam.
- SĐT: 036.825.6731 – 034. 943.2286
- Email: [email protected]
