Trốn thuế là một trong những hành vi vi phạm nghiêm trọng trong lĩnh vực thuế, không chỉ làm thất thu ngân sách Nhà nước mà còn có thể khiến người vi phạm phải chịu các chế tài pháp lý tương ứng. Trong thực tế, hành vi trốn thuế không chỉ được thể hiện qua việc cố tình không kê khai doanh thu mà còn có thể phát sinh từ việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, khai sai nhằm làm giảm số thuế phải nộp hoặc thực hiện các thủ đoạn khác để che giấu nghĩa vụ thuế.
Từ ngày 01/07/2026, các quy định mới về hành vi trốn thuế được áp dụng, đặt ra yêu cầu doanh nghiệp và người nộp thuế cần chủ động cập nhật để tránh vô tình vi phạm. Vậy 10 hành vi nào được xác định là trốn thuế theo quy định mới? Những hành vi nào có thể dẫn đến xử phạt hành chính hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự? Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp cụ thể các hành vi trốn thuế và những vấn đề người nộp thuế cần đặc biệt lưu ý trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.
Chi tiết 10 hành vi có thể bị xác định là trốn thuế từ ngày 01/07/2026
Từ ngày 01/07/2026, Luật Quản lý thuế 2025 chính thức được áp dụng, đồng thời đưa ra quy định cụ thể về các hành vi bị coi là trốn thuế. Đây là nhóm hành vi có tính chất nghiêm trọng, thường gắn với việc che giấu doanh thu, không phản ánh đúng giao dịch, sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc cố ý làm giảm nghĩa vụ thuế.
Theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025, có 10 nhóm hành vi được xác định là trốn thuế, gồm:
1. Không thực hiện đăng ký, kê khai thuế theo quy định
Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày kể từ thời hạn quy định hoặc thời hạn gia hạn, dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn.
2. Không phản ánh các khoản thu vào sổ kế toán
Cố tình bỏ ngoài sổ kế toán những khoản doanh thu, khoản thu có liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.
3. Không lập hóa đơn hoặc ghi giá trên hóa đơn thấp hơn thực tế
Khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ nhưng không lập hóa đơn, không kê khai thuế theo quy định hoặc ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn số tiền thực tế đã thanh toán nhằm làm giảm nghĩa vụ thuế.
4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp
Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào, qua đó làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn hoặc không phải nộp.
5. Sử dụng tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch
Dùng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị thực tế của giao dịch để xác định sai số thuế phải nộp, số thuế được miễn, giảm, hoàn hoặc không phải nộp.
6. Khai sai thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhưng không tự khắc phục
Có hành vi khai sai với thực tế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhưng không chủ động khắc phục hậu quả bằng việc nộp đầy đủ số thuế còn thiếu theo quy định.
7. Cố ý không kê khai hoặc khai sai thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu
Cố tình không kê khai hoặc khai không đúng nghĩa vụ thuế phát sinh đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
8. Cấu kết để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế
Có sự thông đồng, cấu kết với người gửi hàng để đưa hàng hóa vào Việt Nam với mục đích trốn tránh nghĩa vụ thuế.
9. Sử dụng hàng hóa miễn, không chịu thuế sai mục đích
Đưa hàng hóa thuộc diện không chịu thuế, miễn thuế hoặc được xét miễn thuế vào sử dụng không đúng mục đích mà không khai báo với cơ quan quản lý thuế về việc thay đổi mục đích sử dụng theo quy định.
10. Kinh doanh trong thời gian tạm ngừng nhưng không thông báo
Người nộp thuế vẫn tiến hành hoạt động kinh doanh trong thời gian đã đăng ký ngừng hoặc tạm ngừng kinh doanh nhưng không thông báo cho cơ quan quản lý thuế theo quy định.
Không phải mọi trường hợp chậm kê khai đều bị xác định là trốn thuế
Một điểm cần đặc biệt lưu ý là không phải cứ thuộc các hành vi liên quan đến không đăng ký thuế, không khai thuế hoặc khai thuế chậm thì mặc nhiên bị xử phạt về hành vi trốn thuế.
Theo quy định, một số trường hợp chỉ bị xử phạt về vi phạm thủ tục thuế, chẳng hạn:
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế hoặc hồ sơ khai thuế;
- Nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày nhưng không phát sinh số thuế phải nộp;
- Nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày, có phát sinh số thuế phải nộp nhưng người nộp thuế đã nộp đầy đủ tiền thuế và tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc trước thời điểm lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.
Như vậy, từ ngày 01/07/2026, người nộp thuế thực hiện các hành vi thuộc 10 nhóm nêu trên có thể bị xác định và xử lý về hành vi trốn thuế nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Luật Quản lý thuế 2025. Do đó, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng tính trung thực, đầy đủ và nhất quán của hồ sơ khai thuế, sổ sách kế toán, hóa đơn và chứng từ.
Lưu ý về hiệu lực: Luật Quản lý thuế 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 và thay thế Luật Quản lý thuế 2019 kể từ thời điểm này.
Khi có dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế được áp dụng những biện pháp nào?
Không chỉ quy định cụ thể về hành vi trốn thuế, Luật Quản lý thuế 2025 còn thiết lập các biện pháp để cơ quan quản lý thuế xác minh, thu thập thông tin khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
Theo Điều 23 Luật Quản lý thuế 2025, cơ quan quản lý thuế có thể áp dụng hai nhóm biện pháp chính:
1. Thu thập thông tin liên quan đến dấu hiệu trốn thuế
Thủ trưởng cơ quan quản lý thuế có quyền yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp thông tin bằng văn bản hoặc trả lời trực tiếp về vụ việc có dấu hiệu trốn thuế.
Đáng chú ý, cơ quan thuế có quyền truy cập dữ liệu từ phần mềm kế toán, hệ thống hóa đơn điện tử và máy tính tiền của người nộp thuế có dấu hiệu trốn thuế theo quy định.
Đối tượng được yêu cầu cung cấp thông tin phải thực hiện đúng nội dung, thời hạn và địa chỉ được yêu cầu, đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đã cung cấp.
2. Tạm giữ tài liệu liên quan đến dấu hiệu trốn thuế
Trong trường hợp cần thiết để có căn cứ xác định hành vi trốn thuế, Thủ trưởng cơ quan quản lý thuế hoặc Trưởng đoàn kiểm tra thuế có thể quyết định tạm giữ tài liệu liên quan.
Việc tạm giữ phải được lập thành biên bản và tài liệu được tạm giữ phải được bảo quản theo quy định. Đồng thời, cơ quan quản lý thuế phải giao cho tổ chức, cá nhân có tài liệu bị tạm giữ 01 bản quyết định tạm giữ và 01 bản biên bản tạm giữ.
Có thể thấy, quy định mới trao cho cơ quan quản lý thuế những công cụ cụ thể hơn trong việc xác minh dấu hiệu trốn thuế, đặc biệt thông qua dữ liệu kế toán, hóa đơn điện tử và máy tính tiền. Vì vậy, doanh nghiệp cần bảo đảm dữ liệu điện tử và hồ sơ giấy được quản lý thống nhất, phản ánh đúng bản chất giao dịch và có khả năng giải trình khi được yêu cầu.
Phạm tội trốn thuế có thể bị phạt tù bao nhiêu năm?
Bên cạnh việc xử lý hành chính về thuế, hành vi trốn thuế nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Tùy vào tính chất, mức độ và số tiền trốn thuế, người phạm tội có thể phải đối mặt với các mức hình phạt nghiêm khắc.
Khung hình phạt từ 01 năm đến 03 năm tù
Trường hợp phạm tội thuộc một trong các tình tiết như:
- Có tổ chức;
- Số tiền trốn thuế từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
- Phạm tội từ 02 lần trở lên;
- Tái phạm nguy hiểm.
Người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.
Khung hình phạt từ 02 năm đến 07 năm tù
Nếu số tiền trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như:
- Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng;
- Cấm đảm nhiệm chức vụ;
- Cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm;
- Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Như vậy, tùy từng trường hợp, hành vi trốn thuế có thể dẫn đến mức phạt tù cao nhất lên đến 07 năm, bên cạnh các khoản tiền phạt và hình phạt bổ sung khác. Doanh nghiệp vì vậy cần chủ động kiểm soát rủi ro thuế, đặc biệt đối với doanh thu, hóa đơn, chi phí, giao dịch liên kết, hàng hóa xuất nhập khẩu và hồ sơ kê khai thuế, thay vì chỉ xử lý khi đã phát sinh kiểm tra hoặc thanh tra.
Kết luận
Việc nhận diện đúng 10 hành vi trốn thuế theo quy định áp dụng từ ngày 01/07/2026 có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân trong quá trình thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước. Một hành vi tưởng như chỉ là sai sót về kê khai, hóa đơn hoặc chứng từ nhưng nếu có đầy đủ dấu hiệu theo quy định thì có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý đáng kể.
Do đó, người nộp thuế cần xây dựng quy trình quản lý thuế chặt chẽ, kiểm soát doanh thu, chi phí, hóa đơn, chứng từ và hồ sơ khai thuế; đồng thời rà soát thường xuyên để kịp thời phát hiện và khắc phục sai sót. Chủ động tuân thủ pháp luật thuế không chỉ giúp hạn chế nguy cơ bị xử phạt mà còn góp phần bảo đảm hoạt động kinh doanh minh bạch, ổn định và bền vững.
Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp phải thường xuyên xử lý nhiều vấn đề liên quan đến thuế như kê khai, nộp thuế, hóa đơn, chứng từ, quyết toán và cập nhật các chính sách thuế mới. Nếu không nắm rõ quy định hoặc thực hiện sai, doanh nghiệp có thể phát sinh chi phí không đáng có và gặp rủi ro về pháp lý. Dịch vụ tư vấn thuế trọn gói của Công ty Tư Vấn Thuế HD được triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp chủ động quản lý các vấn đề thuế, đảm bảo thực hiện đúng quy định và hạn chế tối đa những rủi ro trong quá trình hoạt động.
Với đội ngũ có chuyên môn và kinh nghiệm trong lĩnh vực thuế, Tư Vấn Thuế HD cung cấp giải pháp tư vấn phù hợp với đặc điểm, quy mô và ngành nghề của từng doanh nghiệp. Không chỉ giải đáp các vướng mắc phát sinh, dịch vụ còn hỗ trợ doanh nghiệp chủ động rà soát nghĩa vụ thuế, cập nhật chính sách mới và đưa ra phương án xử lý phù hợp, góp phần tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí quản lý.
Nếu doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc cá nhân đang gặp khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế hoặc cần một đơn vị đồng hành lâu dài trong công tác thuế, hãy liên hệ ngay với Công ty Tư Vấn Thuế HD để được tư vấn và hỗ trợ cụ thể. Việc lựa chọn đơn vị tư vấn thuế chuyên nghiệp ngay từ đầu sẽ giúp bạn an tâm hơn trong hoạt động kinh doanh và hạn chế những rủi ro có thể phát sinh.
Thông tin:
- Website: tuvanthuehd.com
- Địa chỉ: Lô a2d11 Khu đô thị mới Cầu Giấy, số 3 ngõ 84 đường Trần Thái Tông, Phường Cầu Giấy, Thành Phố Hà Nội, Việt Nam.
- SĐT: 036.825.6731 – 034. 943.2286
- Email: [email protected]
