Trong bối cảnh các doanh nghiệp ngày càng mở rộng quy mô hoạt động theo mô hình tập đoàn, công ty mẹ – công ty con, việc phản ánh chính xác tình hình tài chính không còn dừng lại ở từng pháp nhân riêng lẻ mà đòi hỏi một cái nhìn tổng thể, toàn diện cho cả hệ thống. Đây chính là lý do báo cáo tài chính hợp nhất (BCTC hợp nhất) trở thành công cụ quan trọng, giúp tổng hợp và trình bày thông tin tài chính của toàn bộ nhóm doanh nghiệp như một thực thể kinh tế duy nhất. Không chỉ phục vụ yêu cầu quản trị nội bộ, BCTC hợp nhất còn là cơ sở để nhà đầu tư, ngân hàng và cơ quan quản lý đánh giá đúng năng lực tài chính, hiệu quả hoạt động và mức độ rủi ro của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc lập BCTC hợp nhất luôn được xem là một trong những nghiệp vụ phức tạp nhất trong lĩnh vực kế toán. Doanh nghiệp không chỉ cần hiểu rõ các nguyên tắc hợp nhất, mà còn phải xử lý hàng loạt vấn đề như loại trừ giao dịch nội bộ, xác định lợi ích không kiểm soát, ghi nhận chênh lệch hợp nhất, và đồng bộ chính sách kế toán giữa các đơn vị thành viên. Đặc biệt, trong bối cảnh năm 2026 với các quy định ngày càng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, yêu cầu về tính chính xác, minh bạch và nhất quán trong BCTC hợp nhất càng trở nên khắt khe hơn.
Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị mới chuyển sang mô hình công ty mẹ – con, vẫn còn lúng túng trong việc xác định phạm vi hợp nhất, lựa chọn phương pháp lập báo cáo cũng như xây dựng quy trình thực hiện hiệu quả. Sai sót trong quá trình hợp nhất không chỉ ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo tài chính mà còn có thể dẫn đến rủi ro pháp lý, bị cơ quan quản lý yêu cầu điều chỉnh hoặc gây mất uy tín với đối tác và nhà đầu tư.
Chính vì vậy, việc hiểu rõ báo cáo tài chính hợp nhất là gì và quy trình lập BCTC hợp nhất mới nhất năm 2026 là điều vô cùng cần thiết đối với các doanh nghiệp có mô hình hoạt động theo nhóm. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm vững khái niệm, nguyên tắc và từng bước trong quy trình lập báo cáo, từ đó áp dụng hiệu quả vào thực tế và nâng cao chất lượng quản trị tài chính doanh nghiệp.
Báo cáo tài chính hợp nhất là gì?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 108/2025/TT-BTC, báo cáo tài chính hợp nhất là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực kế toán – tài chính, đặc biệt đối với các tổ chức có mô hình hoạt động theo dạng tập đoàn hoặc hệ thống nhiều đơn vị trực thuộc.
Cụ thể, báo cáo tài chính hợp nhất là báo cáo do đơn vị kế toán cấp trên lập trên cơ sở tổng hợp và hợp nhất số liệu từ các báo cáo tài chính của các đơn vị kế toán cấp dưới thuộc phạm vi quản lý và kiểm soát của mình. Việc hợp nhất này nhằm phản ánh một cách toàn diện và thống nhất tình hình tài chính của toàn bộ hệ thống như một thực thể duy nhất.
Thông qua báo cáo tài chính hợp nhất, các thông tin quan trọng được cung cấp bao gồm:
- Tình hình tài chính tổng thể của toàn hệ thống;
- Kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh;
- Các luồng tiền phát sinh;
- Các nội dung thuyết minh liên quan đến báo cáo tài chính.
Điểm đặc biệt của loại báo cáo này là dù được hình thành từ nhiều đơn vị khác nhau, nhưng sau khi hợp nhất, nó được trình bày tương tự như báo cáo tài chính của một đơn vị kế toán độc lập, giúp người sử dụng dễ dàng đánh giá quy mô, hiệu quả và năng lực tài chính của toàn bộ tổ chức.
Một số khái niệm liên quan
Để hiểu rõ hơn về báo cáo tài chính hợp nhất, cần lưu ý một số thuật ngữ đi kèm:
- Chính sách kế toán: Là hệ thống các nguyên tắc, cơ sở và phương pháp kế toán được đơn vị áp dụng trong quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính, tuân thủ theo quy định của pháp luật và chế độ kế toán hiện hành.
- Đơn vị kinh tế: Là đơn vị kế toán cấp cao nhất trong một cơ cấu tổ chức, bao gồm nhiều đơn vị cấp dưới (các đơn vị bị kiểm soát) và thực hiện quyền kiểm soát đối với các đơn vị này.
Quy trình lập báo cáo tình hình tài chính hợp nhất và báo cáo kết quả hoạt động hợp nhất hiện nay
Theo quy định tại Điều 10 Thông tư 108/2025/TT-BTC, việc lập báo cáo tài chính hợp nhất (bao gồm báo cáo tình hình tài chính hợp nhất và báo cáo kết quả hoạt động hợp nhất) phải tuân theo một quy trình chặt chẽ, đảm bảo tính chính xác và loại trừ các yếu tố trùng lặp trong nội bộ. Cụ thể, quy trình này được triển khai qua các bước sau:
1. Kiểm tra và rà soát số liệu từ các đơn vị trực thuộc
Trước hết, đơn vị kế toán cấp trên có trách nhiệm thu thập, kiểm tra và đánh giá tính hợp lý của các báo cáo tài chính (hoặc báo cáo tài chính hợp nhất) do các đơn vị trực thuộc lập.
Việc rà soát này bao gồm cả đối chiếu các số liệu có liên quan, nhằm phát hiện kịp thời sai lệch hoặc bất nhất trong dữ liệu trước khi tiến hành hợp nhất.
2. Đối chiếu giao dịch nội bộ và lập sổ tổng hợp (Mẫu S01/TH)
Đây là bước quan trọng nhằm loại bỏ các giao dịch phát sinh giữa các đơn vị trong cùng hệ thống:
- Đơn vị cấp trên tiến hành đối chiếu số liệu giữa các bên có giao dịch nội bộ dựa trên báo cáo tài chính của từng đơn vị;
- Nếu phát hiện số liệu không khớp, cần kiểm tra bản chất giao dịch, yêu cầu các bên điều chỉnh để đảm bảo thống nhất;
Sau khi hoàn tất đối chiếu, đơn vị cấp trên lập Sổ tổng hợp số liệu đối chiếu giao dịch nội bộ (Mẫu S01/TH), làm cơ sở cho các bút toán loại trừ.
Các khoản mục nội bộ cần đối chiếu và loại trừ bao gồm:
- Các khoản phải thu – phải trả nội bộ (ngắn hạn, dài hạn);
- Các khoản trả trước – nhận trước giữa các đơn vị;
- Các khoản phải thu, phải trả khác;
- Quan hệ đầu tư – nhận vốn góp nội bộ;
- Doanh thu, chi phí phát sinh từ điều chuyển nội bộ;
- Doanh thu từ mua bán hàng hóa, dịch vụ nội bộ (loại bỏ toàn bộ);
- Các khoản liên quan đến bàn giao tài sản nội bộ.
3. Hợp cộng số liệu từ các đơn vị
Sau khi hoàn tất việc đối chiếu, đơn vị kế toán cấp trên tiến hành cộng gộp số liệu tương ứng trên các báo cáo tài chính của toàn bộ đơn vị trong phạm vi hợp nhất.
Đây là bước tạo ra số liệu tổng hợp ban đầu, tuy nhiên chưa phản ánh chính xác do vẫn bao gồm các giao dịch nội bộ.
4. Thực hiện các bút toán điều chỉnh và loại trừ (Mẫu S02/TH)
Để đảm bảo báo cáo phản ánh đúng thực chất, cần tiến hành các bút toán điều chỉnh, bao gồm:
a. Loại bỏ giao dịch nội bộ
- Đối với báo cáo tình hình tài chính hợp nhất:
- Loại bỏ các khoản phải thu – phải trả nội bộ;
- Loại bỏ các khoản đầu tư và vốn góp tương ứng.
- Đối với báo cáo kết quả hoạt động hợp nhất:
- Loại bỏ toàn bộ doanh thu và chi phí phát sinh từ giao dịch nội bộ.
b. Điều chỉnh liên quan đến kinh phí ngân sách
- Ghi nhận đầy đủ kinh phí được cấp trong năm;
- Trường hợp kinh phí không sử dụng hết và bị hủy dự toán, phải điều chỉnh giảm doanh thu và chi phí tương ứng.
c. Các điều chỉnh khác
Ngoài các nội dung trên, đơn vị cần xem xét điều chỉnh số liệu theo các nguyên tắc kế toán hợp nhất để đảm bảo tính trung thực và hợp lý của báo cáo.
Toàn bộ các bút toán này được ghi nhận vào Sổ tổng hợp các bút toán điều chỉnh (Mẫu S02/TH).
5. Lập sổ tổng hợp các chỉ tiêu hợp nhất (Mẫu S03/TH)
Sau khi đã hợp cộng và điều chỉnh, đơn vị tiến hành lập Sổ tổng hợp các chỉ tiêu hợp nhất:
- Dữ liệu được tổng hợp từ báo cáo của các đơn vị trực thuộc và các bút toán điều chỉnh;
- Sổ được lập chi tiết theo từng chỉ tiêu để tính toán ra số liệu cuối cùng trình bày trên báo cáo hợp nhất.
6. Áp dụng biểu mẫu theo quy định
Toàn bộ quá trình lập báo cáo phải sử dụng các biểu mẫu chuẩn, bao gồm:
- Mẫu S01/TH: Sổ đối chiếu giao dịch nội bộ;
- Mẫu S02/TH: Sổ bút toán điều chỉnh;
- Mẫu S03/TH: Sổ tổng hợp chỉ tiêu hợp nhất.
Các mẫu này được hướng dẫn tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 108/2025/TT-BTC.
Mục đích của việc lập báo cáo tài chính hợp nhất
Theo Điều 4 Thông tư 108/2025/TT-BTC, việc lập báo cáo tài chính hợp nhất không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn phục vụ nhiều mục tiêu quan trọng trong quản lý tài chính:
1. Cung cấp thông tin tài chính tổng thể
Báo cáo được lập trên cơ sở kế toán dồn tích, phản ánh đầy đủ:
- Tình hình tài chính;
- Kết quả hoạt động;
- Dòng tiền của đơn vị cấp trên.
Đây là nguồn dữ liệu đáng tin cậy giúp cơ quan quản lý, cơ quan tài chính và các bên liên quan đánh giá năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động.
2. Tăng cường minh bạch và hiệu quả quản lý
Thông tin từ báo cáo hợp nhất giúp:
- Nâng cao tính công khai, minh bạch;
- Đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực;
- Hỗ trợ ra quyết định trong phân bổ ngân sách và điều hành hoạt động.
3. Phục vụ các mục đích sử dụng thông tin khác
Trong một số trường hợp, báo cáo tài chính hợp nhất còn được sử dụng cho các mục đích chuyên biệt. Tuy nhiên, người sử dụng cần đánh giá mức độ phù hợp của dữ liệu với mục đích cụ thể.
Đặc biệt, các cơ quan, tổ chức không được yêu cầu điều chỉnh số liệu trên báo cáo hợp nhất để phục vụ mục đích riêng ngoài quy định.
Kết luận
Có thể thấy, báo cáo tài chính hợp nhất không chỉ là một yêu cầu bắt buộc đối với các tập đoàn, tổng công ty mà còn là công cụ quan trọng giúp phản ánh trung thực và toàn diện tình hình tài chính của cả nhóm doanh nghiệp. Việc lập BCTC hợp nhất đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn nâng cao tính minh bạch, tạo niềm tin với nhà đầu tư, đối tác và các bên liên quan.
Tuy nhiên, quá trình lập báo cáo hợp nhất đòi hỏi sự chính xác cao và kiến thức chuyên sâu về kế toán, đặc biệt trong việc xử lý các giao dịch nội bộ, phân bổ lợi ích và điều chỉnh các khoản mục hợp nhất. Chỉ cần một sai sót nhỏ trong việc loại trừ hoặc ghi nhận cũng có thể làm sai lệch toàn bộ bức tranh tài chính của doanh nghiệp, dẫn đến những hệ lụy không mong muốn.
Trong bối cảnh năm 2026, khi các chuẩn mực kế toán ngày càng được hoàn thiện và tiệm cận thông lệ quốc tế, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực của đội ngũ kế toán, đồng thời xây dựng quy trình lập BCTC hợp nhất bài bản, khoa học và có kiểm soát. Việc ứng dụng công nghệ và phần mềm kế toán chuyên dụng cũng là giải pháp hiệu quả giúp giảm thiểu sai sót và tối ưu thời gian thực hiện.
Tóm lại, nắm vững quy trình lập báo cáo tài chính hợp nhất mới nhất không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng quản trị tài chính, hỗ trợ ra quyết định chiến lược và tạo lợi thế cạnh tranh trong môi trường kinh doanh ngày càng chuyên nghiệp và minh bạch. Đây chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và khẳng định vị thế trong dài hạn.
Tư vấn Thuế HD là đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ tư vấn thuế trọn gói, mang đến giải pháp toàn diện cho doanh nghiệp và cá nhân trong mọi vấn đề liên quan đến thuế. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, am hiểu sâu hệ thống pháp luật thuế và luôn cập nhật kịp thời các quy định mới, công ty triển khai đầy đủ các dịch vụ từ tư vấn chính sách thuế, kê khai – báo cáo thuế định kỳ, quyết toán thuế, hoàn thuế đến rà soát hồ sơ, kiểm soát rủi ro và hỗ trợ làm việc với cơ quan thuế khi phát sinh thanh tra, kiểm tra. Bằng phong cách làm việc chuyên nghiệp, minh bạch và lấy hiệu quả khách hàng làm trọng tâm, Tư vấn Thuế HD không chỉ giúp tuân thủ đúng quy định pháp luật mà còn tối ưu nghĩa vụ thuế hợp pháp, tiết giảm chi phí, hạn chế rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả quản trị tài chính, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững lâu dài.
Thông tin:
- Website: tuvanthuehd.com
- Địa chỉ: Lô a2d11 Khu đô thị mới Cầu Giấy, số 3 ngõ 84 đường Trần Thái Tông, Phường Cầu Giấy, Thành Phố Hà Nội, Việt Nam.
- SĐT: 036.825.6731 – 034. 943.2286
- Email: [email protected]
