Thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam đang ngày càng phát triển với sự tham gia của nhiều nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, mở ra thêm các cơ hội đầu tư, phòng ngừa rủi ro và đa dạng hóa danh mục tài sản. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng của các giao dịch trên thị trường này, vấn đề xác định nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh cũng trở thành nội dung được nhiều nhà đầu tư quan tâm. Việc hiểu rõ cách tính thuế không chỉ giúp nhà đầu tư thực hiện đúng nghĩa vụ với ngân sách nhà nước mà còn hạn chế những sai sót trong quá trình kê khai, khấu trừ và quyết toán thuế.

Nhằm hướng dẫn chi tiết việc thực hiện các quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 87/2026/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, trong đó quy định cụ thể về phương pháp xác định thuế TNCN đối với một số khoản thu nhập, bao gồm thu nhập phát sinh từ hoạt động chuyển nhượng chứng khoán phái sinh. Những quy định mới này giúp làm rõ cách xác định giá chuyển nhượng, thời điểm phát sinh thu nhập tính thuế, mức thuế suất áp dụng cũng như trách nhiệm của các tổ chức liên quan trong việc kê khai, khấu trừ và nộp thuế thay cho nhà đầu tư.

Theo hướng dẫn tại Thông tư 87/2026/TT-BTC, thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh được xác định theo phương pháp lấy giá chuyển nhượng từng lần nhân với thuế suất 0,1%. Đối với hợp đồng tương lai, giá chuyển nhượng được xác định dựa trên các yếu tố như giá thanh toán của hợp đồng tại thời điểm xác định thu nhập tính thuế, hệ số nhân hợp đồng, số lượng hợp đồng và tỷ lệ ký quỹ ban đầu theo quy định. Đồng thời, thời điểm xác định thu nhập tính thuế cũng được quy định cụ thể nhằm bảo đảm việc áp dụng thống nhất giữa nhà đầu tư và các tổ chức có liên quan.

Vậy cách tính thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh theo Thông tư 87/2026/TT-BTC được thực hiện như thế nào? Công thức tính thuế ra sao? Giá chuyển nhượng hợp đồng tương lai được xác định dựa trên những căn cứ nào và nhà đầu tư cần lưu ý gì khi thực hiện nghĩa vụ thuế? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết các quy định mới nhất, giúp nhà đầu tư hiểu rõ phương pháp tính thuế, xác định đúng nghĩa vụ tài chính và thực hiện đúng quy định pháp luật thuế hiện hành.

Hướng dẫn cách tính thuế TNCN từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh từ ngày 01/7/2026 theo Thông tư 87/2026/TT-BTC

Ngày 30/6/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 87/2026/TT-BTC nhằm hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Luật Thuế thu nhập cá nhân và Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Trong đó, Thông tư này đã quy định cụ thể về phương pháp xác định thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với thu nhập phát sinh từ hoạt động chuyển nhượng chứng khoán phái sinh.

Theo Điều 5 Thông tư 87/2026/TT-BTC, kể từ ngày 01/7/2026, thuế TNCN đối với hoạt động chuyển nhượng chứng khoán phái sinh được xác định dựa trên giá chuyển nhượng của từng lần giao dịch và áp dụng mức thuế suất tương ứng theo quy định.

Công thức tính thuế TNCN từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh

Thuế thu nhập cá nhân phải nộp được xác định theo công thức:

Thuế TNCN phải nộp = Giá chuyển nhượng chứng khoán phái sinh × Thuế suất 0,1%

Trong đó, mức thuế suất 0,1% được áp dụng trên giá chuyển nhượng của từng lần chuyển nhượng, không phụ thuộc vào việc nhà đầu tư có phát sinh lãi hay lỗ từ giao dịch.

Cách xác định giá chuyển nhượng chứng khoán phái sinh

Theo quy định tại Thông tư 87/2026/TT-BTC, giá chuyển nhượng được xác định tùy thuộc vào loại chứng khoán phái sinh được giao dịch.

Đối với trường hợp chuyển nhượng chứng khoán phái sinh là hợp đồng tương lai, giá chuyển nhượng của từng lần giao dịch được xác định theo công thức:

Giá chuyển nhượng hợp đồng tương lai = Giá thanh toán của hợp đồng tương lai tại thời điểm xác định thu nhập tính thuế × Hệ số nhân hợp đồng × Số lượng hợp đồng × Tỷ lệ ký quỹ ban đầu ÷ 2

Trong đó:

• Giá thanh toán của hợp đồng tương lai là mức giá được sử dụng làm căn cứ xác định giá trị giao dịch tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế;
• Hệ số nhân hợp đồng và số lượng hợp đồng được xác định theo thông tin giao dịch thực tế của nhà đầu tư;
• Tỷ lệ ký quỹ ban đầu được áp dụng theo mức do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam công bố theo quy định pháp luật.

Việc quy định cụ thể phương pháp xác định giá chuyển nhượng giúp cơ quan quản lý thuế có căn cứ thống nhất trong việc xác định nghĩa vụ thuế đối với các giao dịch chứng khoán phái sinh.

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế TNCN từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh

Bên cạnh quy định về cách tính thuế, Thông tư 87/2026/TT-BTC cũng hướng dẫn cụ thể thời điểm xác định thu nhập tính thuế đối với hoạt động chuyển nhượng chứng khoán phái sinh.

Theo khoản 3 Điều 5 Thông tư 87/2026/TT-BTC, đối với chứng khoán phái sinh là hợp đồng tương lai, thời điểm xác định thu nhập tính thuế được xác định là:

• Thời điểm khớp lệnh mua, bán hợp đồng tương lai của nhà đầu tư trên hệ thống giao dịch của Sở Giao dịch chứng khoán; hoặc
• Thời điểm hợp đồng tương lai đáo hạn.

Như vậy, kể từ ngày 01/7/2026, khi nhà đầu tư thực hiện giao dịch mua, bán hợp đồng tương lai hoặc khi hợp đồng tương lai đến thời điểm đáo hạn, đây sẽ là căn cứ để xác định thời điểm phát sinh thu nhập tính thuế TNCN.

Việc nắm rõ cách xác định giá chuyển nhượng, mức thuế suất áp dụng và thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế sẽ giúp nhà đầu tư chứng khoán phái sinh chủ động thực hiện đúng quy định về kê khai, nộp thuế, đồng thời hạn chế các rủi ro phát sinh trong quá trình giao dịch.

Quy định về thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Theo quy định tại Điều 54 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, thu nhập phát sinh từ hoạt động chuyển nhượng chứng khoán thuộc đối tượng chịu thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Nghị định đã quy định cụ thể về cách tính thuế, căn cứ xác định giá chuyển nhượng, thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế cũng như một số trường hợp đặc biệt liên quan đến việc góp vốn bằng chứng khoán.

1. Cách tính thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán

Theo khoản 2 Điều 10 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, số thuế TNCN phải nộp đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán được xác định theo công thức:

Thuế TNCN phải nộp = Giá chuyển nhượng chứng khoán × Thuế suất 0,1%

Trong đó, mức thuế suất 0,1% được áp dụng đối với từng lần chuyển nhượng chứng khoán.

Các khoản thu nhập thuộc diện chịu thuế từ chuyển nhượng chứng khoán bao gồm:

• Thu nhập từ chuyển nhượng cổ phiếu, quyền mua cổ phiếu;
• Thu nhập từ chuyển nhượng trái phiếu, tín phiếu, chứng chỉ quỹ và các loại chứng khoán khác theo quy định của pháp luật về chứng khoán;
• Thu nhập từ chuyển nhượng cổ phiếu của cá nhân trong công ty cổ phần theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Chứng khoán và Điều 121 Luật Doanh nghiệp.

Như vậy, mọi khoản thu nhập phát sinh từ việc chuyển nhượng các loại chứng khoán thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chứng khoán đều có thể phát sinh nghĩa vụ thuế TNCN theo quy định.

2. Cách xác định giá chuyển nhượng chứng khoán làm căn cứ tính thuế

Giá chuyển nhượng chứng khoán được xác định tùy theo từng loại chứng khoán và phương thức giao dịch cụ thể.

Đối với chứng khoán niêm yết, chứng khoán đăng ký giao dịch tại Sở Giao dịch chứng khoán

Giá chuyển nhượng được xác định là giá thực tế bán chứng khoán, bao gồm:

• Giá khớp lệnh; hoặc
• Giá giao dịch thỏa thuận.

Mức giá này được xác định theo thông báo của Sở Giao dịch chứng khoán.

Đối với chứng khoán không thuộc trường hợp trên

Giá chuyển nhượng được xác định theo một trong các căn cứ sau:

• Giá ghi trên hợp đồng chuyển nhượng;
• Giá thực tế chuyển nhượng;
• Giá theo sổ sách kế toán của đơn vị có chứng khoán chuyển nhượng tại thời điểm lập báo cáo tài chính gần nhất trước thời điểm chuyển nhượng theo quy định của pháp luật về kế toán.

Việc xác định giá chuyển nhượng theo từng trường hợp nhằm đảm bảo cơ sở tính thuế phù hợp với đặc điểm giao dịch của từng loại chứng khoán.

3. Thời điểm xác định thu nhập tính thuế TNCN từ chuyển nhượng chứng khoán

Theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, thời điểm xác định thu nhập tính thuế đối với hoạt động chuyển nhượng chứng khoán là thời điểm giao dịch hoàn thành theo quy định pháp luật, trừ một số trường hợp đặc biệt.

Cụ thể:

Đối với chứng khoán niêm yết, chứng khoán đăng ký giao dịch tại Sở Giao dịch chứng khoán

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế là thời điểm người nộp thuế nhận được khoản thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng chứng khoán.

Đối với chứng khoán của công ty đại chúng không giao dịch trên Sở Giao dịch chứng khoán

Trường hợp chứng khoán chỉ thực hiện chuyển quyền sở hữu thông qua hệ thống chuyển quyền của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam thì thời điểm xác định thu nhập tính thuế là thời điểm hoàn tất việc chuyển quyền sở hữu chứng khoán tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.

Đối với các trường hợp chuyển nhượng chứng khoán khác

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế là thời điểm hợp đồng chuyển nhượng chứng khoán phát sinh hiệu lực theo quy định pháp luật.

4. Quy định về thuế TNCN khi cá nhân góp vốn bằng chứng khoán

Trường hợp cá nhân sử dụng chứng khoán để góp vốn thành lập doanh nghiệp hoặc tăng vốn doanh nghiệp thì tại thời điểm góp vốn, cá nhân chưa phải kê khai và nộp thuế TNCN từ chuyển nhượng chứng khoán.

Nghĩa vụ thuế chỉ phát sinh khi cá nhân thực hiện các giao dịch như:

• Chuyển nhượng vốn;
• Rút vốn;
• Giải thể doanh nghiệp.

Khi đó, cá nhân phải thực hiện nghĩa vụ thuế TNCN đối với khoản thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán đã sử dụng để góp vốn. Đồng thời, cá nhân vẫn phải kê khai và nộp thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn hoặc thu nhập từ đầu tư vốn trong trường hợp rút vốn, giải thể doanh nghiệp theo quy định.

Đối với trường hợp góp vốn bằng chứng khoán, thu nhập tính thuế được xác định là giá trị chứng khoán được ghi nhận trong hợp đồng góp vốn tại thời điểm góp vốn.

Nếu cá nhân chỉ chuyển nhượng hoặc rút một phần vốn góp thì phải thực hiện nghĩa vụ thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán cho đến khi giá trị chuyển nhượng tương ứng bằng giá trị phần vốn góp bằng chứng khoán ban đầu.

5. Quy định về thuế TNCN đối với chuyển nhượng chứng khoán phái sinh

Việc xác định thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh được thực hiện theo quy định của pháp luật về chứng khoán và các quy định pháp luật có liên quan.

Đối với khoản thu nhập phát sinh từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh, Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ ban hành quy định hướng dẫn cụ thể về phương pháp xác định và thực hiện nghĩa vụ thuế TNCN.

Kết luận

Có thể thấy, việc ban hành Thông tư 87/2026/TT-BTC đã góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý trong việc xác định nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm tài chính phái sinh ngày càng đa dạng và thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư. Việc quy định cụ thể về công thức tính thuế, giá chuyển nhượng, thuế suất và thời điểm xác định thu nhập tính thuế giúp nhà đầu tư có cơ sở rõ ràng hơn trong việc kê khai, nộp thuế, đồng thời giúp các tổ chức trung gian như công ty chứng khoán, tổ chức vận hành thị trường thực hiện đúng trách nhiệm theo quy định.

Theo quy định mới, nhà đầu tư cần lưu ý rằng nghĩa vụ thuế TNCN đối với chứng khoán phái sinh được xác định dựa trên từng lần chuyển nhượng, không phụ thuộc vào việc nhà đầu tư có phát sinh lợi nhuận thực tế sau khi bù trừ toàn bộ chi phí đầu tư hay không. Vì vậy, việc nắm rõ cách xác định giá chuyển nhượng, thời điểm phát sinh thu nhập tính thuế và mức thuế suất áp dụng là yếu tố quan trọng giúp nhà đầu tư chủ động trong việc quản lý dòng tiền, dự toán chi phí đầu tư và tuân thủ đúng nghĩa vụ thuế.

Trong bối cảnh chính sách thuế liên tục được cập nhật để phù hợp với sự phát triển của thị trường tài chính, nhà đầu tư chứng khoán phái sinh cần thường xuyên theo dõi các quy định mới, đặc biệt là các hướng dẫn liên quan đến kê khai, khấu trừ và nộp thuế. Việc chủ động tìm hiểu và áp dụng đúng quy định của Thông tư 87/2026/TT-BTC không chỉ giúp hạn chế rủi ro về thuế mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, chuyên nghiệp trong hoạt động đầu tư, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư khi tham gia thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam.

Tư vấn Thuế HD là đơn vị uy tín hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực tư vấn thuế, kế toán và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Với mục tiêu mang đến giải pháp toàn diện cho khách hàng, công ty cung cấp đầy đủ các dịch vụ liên quan đến thuế như kê khai và báo cáo thuế, quyết toán thuế, hoàn thuế, tư vấn chính sách thuế, xử lý hồ sơ kế toán, thành lập doanh nghiệp và hỗ trợ giải trình với cơ quan thuế. Sở hữu đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm, tận tâm và luôn cập nhật nhanh chóng những thay đổi mới nhất của pháp luật, Tư vấn Thuế HD giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành, hạn chế rủi ro về thuế và đảm bảo tuân thủ đúng quy định hiện hành. Bằng sự chuyên nghiệp, minh bạch và đồng hành lâu dài cùng khách hàng, công ty đã trở thành đối tác tin cậy của nhiều cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp trên toàn quốc.

Thông tin:

• Website: tuvanthuehd.com
• Địa chỉ: Lô a2d11 Khu đô thị mới Cầu Giấy, số 3 ngõ 84 đường Trần Thái Tông, Phường Cầu Giấy, Thành Phố Hà Nội, Việt Nam.
• SĐT: 036.825.6731 – 034. 943.2286
• Email: [email protected]